لەكاتێكدا زۆربەی گفتوگۆكانی سەبارەت بە ویكیلیكس دەربارەی پاراستنی رۆژنامەنووس و ئازادی رادەربڕین بوو، هەمان گفتوگۆ لە عێراق و كوردستانیش لە ئارادایە، بەڵام ئەمەیان لە كەشوهەوایەكی جیاوازتر.
كەشوهەوایەك كە مەرجێكی سەرەكی پێش پاراستنی رۆژنامەنووس و ئازادی رادەربڕین پێویستە هەبێت ، بەڵام باسكردنی زۆر سنوودارە ئەویش ماف و ئازادی وەرگرتنی زانیارییە.
لە عێراق و كوردستان، بۆچوونی حكومەت، خەڵك و رۆژنامەنووسان بۆ راگەیاندن هێشتا كۆنە یان (تقلیدی)، هەروەها ئەو چارەسەرانەی كە هەوڵی بۆ دەدرێ بەمەبەستی دروستكردنی كەشوهەوایەكی گونجاو بۆ رۆژنامەنووسییەكی باش.
یاسای راگەیاندنی هەرێمی كوردستان بەشێوەیەك نووسراوە كە تەنیا بیریان لە رۆژنامە كردووەتەوە، بەتایبەتیش ئەو رۆژنامانەی دژی حكومەتن!
چەند رەشنووسی یاسای پاراستنی رۆژنامەنووسان و بواری دیكەی پەیوەندی بە میدیاوە هەیە ئێستا لە پەرلەمانی بەغدان، هەمووی یەك خاڵی هاوبەشیان هەیە: رۆژنامەنووس دەكەنە بەشێك لە ململانێ و هەربۆیە پێویستی بە پاراستنە، یاخود رۆژنامەنووس دەكەنە بەشێك لە داوودەزگای دەوڵەت و پێویستی بە ئیمتیازاتە.
ئەمەش لەكاتێكدا روودەدات كە هەموومان دەڵێین لە دیموكراسییەكداین كە دەسەڵاتێكی بەهێزی چوارەمی هەیە و میدیایەكی بەرپرس و پڕۆفیشناڵ و ئازادی هەیە.
رۆژنامەگەری باش تەنیا لە ژینگەیەكدا پەرەدەسێنێ كە سیستەمێكی لەباری یاسایی، سیاسی و كولتووری هەبێت. ئەگەر بۆچوونی ئێستای نێو پەرلەمان و هەندێك دەزگای رۆژنامەنووسی دەربارەی سروشت و رۆڵی میدیا بچەسپێت، ئەوا چوارچێوەیەكی یاسایی و كولتوریمان بۆ دروستدەبێت كە رۆژنامەنووسان زیاتر دەكاتە دوو بەرە: لایەنگرانی حكومەت و دژە حكوومەت. بەرەیەك هێرش دەكاتە سەر داوودەزگاكان ، ئەویتریش بەرگری لێدەكات.
هۆكاری سەرەكی ئەم خاڵەش ئەوەیە كە هەموو بۆچوونمان بۆ داهاتووی میدیا لەچواردەووری ئازادی و پاراستندا خۆی گرتووەتەوە و هەتا ئێستاش كەم قسە لەسەر زانیاری و شەفافیەت كراوە.
راستە كە پاراستنی رۆژنامەنووس و ئازادی رادەربڕین دوو خاڵی گرنگی رۆژنامەگەری باشن، بەڵام دەبێ بپرسین ئازادی بۆ وتنی چی یان بۆ كردنی چی؟ پاراستنیش لەچی یان لە كێ؟
رۆژنامەنووسی بێ زانیاری وەك پزیشكێكە كە نەخۆشێكی لەبەردەمدایە و بۆی نییە دەستكاری بكات، یاخود بۆی نییە نەخۆشەكە ببپشكنێ و لەهەمانكاتیشدا پزیشكەكە هەوڵدەدات نەخۆشەكە چارەسەر بكات.
بێ زانیاری، رۆژنامەنووس یەكێك لەم دوو شتە دەكات: یان هێرش دەكات، یاخود قسەی ناشرین لەبارەی بابەتەكەوە دەكات (زۆربەی كات لێرە بەرپرسە) و لەئەنجامیشدا ناوزڕاندن دەكات. كارەكەی دیكەش ئەوەیە كە رۆژنامەنووس بەگریمانەیی قسە بكات و خۆی بخاتە بەردەم ئەو مەترسییەی كە هەڵە بێت و هەندێك جار دووچاری دادگایی كردنبێ بەهۆی ناوزڕاندن.
ئەمەش هەمووی لەزەرەری هۆشیاری و زانیاری خەڵك دەبێ لەوەی چی لەدەورووبەریان روودەدات، هەروەها ئەمە دەبێتە هۆی لەكەداركردنی وڵات و میدیاكەمان.
ئەگەر سەیری نەخشەیەكی جیهان بكەی و ئەو وڵاتەنە دەست نیشانبكەی كە دیموكراسیترین و كەمتر گەندەڵ و شەفافیترینن، ئەوەت بۆ دەردەكەوێ كە خاڵێكی هاوبەش لەنێوان ئەو وڵاتانە هەیە: ئەوانە هەموویان یاسای ئازادی زانیاریان هەیە، نزیكەی 85 وڵات ئەو یاسایەیان هەیە. یاسای ئازادی راگەیاندنی سوێدی كۆنترینە و دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی 1766.
ئەم جۆرە یاسایانە لە چەند بڕگەیەك پێكهاتوون كە گارانتی دەدەن بەوەی هاووڵاتی دەستی بەو زانیاریانە بگات كە لای حكومەتن. ئەوەش پرۆسەی یاسای "مافی زانین" دادەمەزرێنێ كە مافی داواكردنی زانیاری لە حكومەتت پێدەدات و ئەركی دابینكردنیان دەخاتە سەر حكومەت، بێجگە لەو زانیاریانەی كە مەترسیان لەسەر ژیانی كەسانیتر هەیە.
لەكاتێكدا ئێمە گەرەنتی دەستووریمان هەیە بۆ مافی وەرگرتنی زانیاری، بەڵام ئەو مافە بەكارنایێت ئەگەر یاسایەك پشتیوانی نەكات و یاساكەش هیچ مانایەكی نابێ ئەگەر لەلایەن هەمووانەوە بەكارنەیێت.
پێویست ناكات سەركردە و یاسادانەر و سیاسەتمەدارەكان و بەرپرسی حكومی و كۆمەڵگەی مەدەنی و میدیا خەریكی رێگەچارەیەكبن بۆ باری میدیای ئێستا.پێویستە ئەوان بیر لە دانانی سیستەمێك بكەنەوە كە هەموو جۆرە زانیارییەك ئامادەبێت بۆ هەموو لایەك. سیستەمێكی لەوجۆرەش باشترین رێگەی پاراستنی ئەو كەسانەیە كە دەیانەوێ خزمەتی وڵات و راستی بكەن.
سەركردە و بەرپرسەكان ناچاردەبن شەفاف بن و بەڕووی خەڵك و میدیاكانیشدا كراوە بن. میدیاكانیش ناچاردەبن كە پرۆفیشناڵانە كاربكەن و بە بەرپرسیارێتی مامەڵە لەگەڵ ئەو زانیاریانە بكەن كە دەیبەخشنە خەڵك. خەڵكیش زیاتر دەزانێ و هۆشیارتر دەبێ و دەتوانێ بڕیاری راست بۆخۆی بدات.
ئەوكات وشەی پاراستنی رۆژنامەنووس و ئازادی رادەڕبرین مانایەكی راستەقینەی دەبێ لەم دیموكراسییە ساوایەماندا!
ليست هناك تعليقات:
إرسال تعليق