جارێكی دیكە باسی سەرۆكایەتی كۆمار هاتەوە ئارا، بەڵام ئەمجارەیان وەك كارتێكی سەوداگەری بەكارهاتووە بۆ رازیكردنی لایەنێك دژی لایەنێكی دیكە. دەستوور ئەو خاڵەی دەستنیشان كردووە كە دەسەڵاتی جێبەجێكردن بریتییە لە سەرۆكایەتی كۆمار و ئەنجوومەنی وەزیران.
حەوت ساڵی رابردوو ئەوەی سەلماندووە كە پەیوەندی لەنێوان ئەو دوو دامەزراوە كلیلی بەڕێوەبردنی كاروبارەكانە بەشێوەیەكی خێراتر، لە وڵاتێكی خاوی وەك عێراق.
لە ماوەكانی رابردوودا بەشێوەیەكی بەرچاو سەلمێندراوە كە ئەو دوو دامەزراوە زۆربەی كاتەكان وەك یەك دامەزراوەن، لەبەرئەوە هاودەنگی نێوان سەرۆك كۆمار و سەرۆك وەزیران زۆر گرنگە. ئەمەش لەبەرئەوەی هەتا ئێستا دوو سەرۆك كۆمار و سێ سەرۆك وەزیرانمان گۆڕیوە و پەندی گرنگمان وەرگرتووە لەسەر پەیوەندی نێوان ئەو دوو بەرپرسە.
راستە دەسەڵاتی دەستووری سەرۆك كۆمار سنووردارە، بەڵام ئەگەر بتەوێ سەرۆكێكی سەركەوتووبیت لە عێراقی ئەمڕۆدا، پێویستە پەیوەندییەكی پتەوت لەگەڵ هەموو لایەنەكان هەبێت، لەگەڵ ئەوەش بلۆكێكی بەهێزیشت لەپشت بێت و پێویستە خۆت زلهێزێكی سیاسی بیت و كاریزمای سروشتی سەركردەت هەبێت و هەروەها تاقەتی بەدواداچوون و چارەسەركردنی كێشەكانت هەبێت. ئەو كێشانەش زۆربەیان لەنێو پارتەكاندان و لەكۆتاییدا لەسەر مێزەكەی تۆ كۆدەبنەوە.
سەرۆكێكی سەركەوتوو پێویستی بە دەسەڵاتی سیاسی هەیە بۆ چارەسەركردنی كێشەكان بە شێوەیەك كە بتوانێ بە ئاسایی تەلەفۆن بۆ سەرۆك وەزیران یان هەر سەركردە و وەزیرێكیتر بكات بۆ چارەسەری كێشەكان.
هەمیشە قسەیەكی سەرۆك مام جەلالم وەبیر دێتەوە كە لە ماوەی كاركردنم وەك ڕاوێژكاری میدیایی لەگەڵی، زوو زوو لێم گوێ لێدەبوو. لە كاتی قەیراندا دەسەڵاتی دەستووریم نییە، بەڵام دەسەڵاتی مام جەلالیم هەیە بۆ چارەسەركردنی ئەو كێشەیە.
هەرچەندە رۆڵ و دەسەڵاتی سەرۆك وەزیران لەدەستووردا روونترە، بەڵام لە عێراقی ئەمڕۆدا ئەوە بەس نییە. بۆ ئەوەی سەرۆك وەزیرانێكی سەركەوتوو بیت، جگە لە توانای سەركردایەتیكردن و ئیدارەكردنی باش، پێویستت بەوەیە كە سەرۆك كۆمار پشتوانیت بكات، بەتایبەتی ئەگەر سەرۆكێكی سەركەوتوو بێت بەو ستانداردەی لەسەرەوە ئاماژەمان پێكرد.
بێگوێدانە ئەوەی ئەو پۆستانە بدرێتە چ نەتەوە و تایفەیەك، ئەو دوو كەسە پێویستە یەكدەنگ و تەبا بن و هەر یەكەشیان هەوڵ بۆ سەركەوتنی ئەویتریان بدات.
ئەزموونی رابردوو، ئەوەمان پیشاندەدات كە كاتێك سەرۆكی حكوومەت و سەرۆك كۆمار، ناكۆكبن، هیچ كارێكی وڵات بەرەو پێشەوە ناڕوات و ئەو ناكۆكییەش دەڕژێتە نێو دامەزراوەكانی خوارەوەیان.
ئەگەر سەرۆك كۆمارێكت هەبوو كە پێشتر ویستوویەتی ببێتە سەرۆكی حكوومەت، بەڵام لەناچاریدا بووەتە سەرۆك كۆمار، ئەوا هەرچی لەتوانایدا بێت دەیكات بۆ ئەوەی بیسەلمێنێ كە ئەو سەرۆك حكوومەتێكی باشتر دەبوو، ئەمەش كار دەكاتە سەر خاوی پڕۆسەی بڕیاردان و بەڕێوەبردن لە وڵاتەكەدا.
ئەم خاڵە و زۆر خاڵی دیكە هەن كە دەتوانرێ بەكاربهێنرێن بۆ دۆزینەوەی كەسی شیاو بۆ پۆستە جیاجیاكانی بەغدا.
دانانی كەسێكی شیاو لەپۆستی سەرۆك كۆمار، مەرجێكی گرنگە، بۆ سەقامگیری سیاسی و ئیداری وڵاتەكە.
بەوەی بڵێیت كە ئەو پاڵێوراوە دەبێ ببێتە سەرۆك كۆمار یاخود سەرۆكی حكوومەت لەبەرئەوەی كورد، یان عەرەب، یا سوننە، یاخود شیعە، تەنیا هەلی پاڵێوراوەكە خراپتر دەكەی. ئەوەش دەسەلمێنی كە لەدوای حەوت ساڵ، هێشتا بەدەوری بازنەی دیمۆگرافیا و جۆگرافیای خۆماندا دەخولێینەوە.
پێكهێنانی حكومەتی نوێ ئەو هەلەمان دەداتێ كە بیسەلمێنن، بەوەی دوای حەوت ساڵ لەنیمچە دیموكراسی، بۆ دواجار هەنگاو نراوە بۆ دووركەوتنەوە لە سیستەمی كۆتا (محاصصة) و خاڵی دانانی كەسی شیاو لە پۆستی شیاویش نزیكتر بووەتەوە.
ليست هناك تعليقات:
إرسال تعليق